Έλληνες & τουρκοκρατία: Θεωρία, πράξη, εξισλαμισμοί, προφητείες

του Παντελή Καρύκα

Πως ζούσαν οι Έλληνες επί τουρκοκρατίας; Το ερώτημα αυτό απαντάται, πλέον, στην Ελλάδα με δύο τρόπους. Ο πρώτος αναφέρεται στα πραγματικά δεδομένα και ο δεύτερος, ο «αναθεωρητικός», προβάλει το θεωρητικό πλαίσιο βάσει του «ισλαμικού νόμου».

Σύμφωνα με το Ισλάμ ο κόσμος διαιρείται σε αυτόν των «πιστών» και αυτόν των «απίστων». Χρέος των «πιστών» ήταν να φέρουν τους «απίστους» στον δρόμο του Αλλάχ. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και ο «Ιερός Πόλεμος», η τζιχάντ. Η ειρήνη με τους «απίστους» ήταν απαγορευμένη και επιτρεπόταν μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Οι «λαοί της Βίβλου» (Εβραίοι, Χριστιανοί) μπορούσαν να εξαγοράσουν την ζωή τους βάσει συγκεκριμένων όρων. Οι υπόδουλοι έπρεπε να καταβάλουν τον κεφαλικό φόρο, δηλαδή τον φόρο για να διατηρούν το κεφάλι τους επάνω στους ώμους τους, το χαράτσι, δηλαδή φόρο για τη γη και των από αυτής προσόδων, αφού η γη ανήκει στον Αλλάχ και τον «προφήτη» και κατ’ επέκταση στους «πιστούς» Τούρκους.

Νάουσα 1705: η εξέγερση που τερμάτισε το παιδομάζωμα

Η περίπτωση της Νάουσας είναι η τελευταία ξεκάθαρη μαρτυρία διενέργειας παιδομαζώματος.

του Ιωάννη Παγουλάτου

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, παιδομάζωμα ονομάστηκε η βίαιη στρατολόγηση αγοριών από χριστιανικές οικογένειες, με σκοπό την επάνδρωση του επίλεκτου σώματος των γενίτσαρων. Επρόκειτο για έναν απεχθή θεσμό, ο οποίος ενέπνεε φόβο αλλά και μίσος στους υπόδουλους πληθυσμούς. Λόγω ειδικών προνομίων, που κατοχυρώνονταν από διάφορες συνθήκες, υπήρχαν περιοχές της Ελλάδας που εξαιρούνταν από το παιδομάζωμα. Τέτοιες ήταν π.χ η Ρόδος, τα Ιωάννινα και γενικότερα μεγάλες πόλεις που αποτελούσαν σημαντικά εμπορικά κέντρα.

Παρόλα αυτά, οι συνέπειες του παιδομαζώματος υπήρξαν καταστροφικές για τον υπόδουλο Ελληνισμό. Η πληθυσμιακή του αιμορραγία όμως είναι πρακτικά αδύνατον να υπολογιστεί σε ακριβείς αριθμούς. Κατ’ αρχάς, τα οθωμανικά αρχεία για το παιδομάζωμα κάνουν λόγο συνήθως για στρατολογημένα παιδιά Χριστιανών αδιάκριτα, χωρίς να προσδιορίζουν αν αυτά προέρχονται από ελληνικούς, αλβανικούς, σλαβικούς ή άλλους πληθυσμούς. Παράλληλα, οι σχετικές μαρτυρίες συγγραφέων της εποχής της Τουρκοκρατίας είναι σποραδικές και συχνά αμφίβολης εγκυρότητας. Πάντως, μια τουρκική πηγή από τα τέλη του 16ου αιώνα, αναφέρει πως μέχρι εκείνη την χρονική περίοδο είχαν στρατολογηθεί συνολικά 200.000 περίπου αγόρια για το σώμα των γενίτσαρων. Ο Αυστριακός ιστορικός Γιόζεφ φον Χάμερ, υπολογίζει ότι, κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, τα θύματα του παιδομαζώματος έφθασαν τις 500.000, ενώ ο Κωνσταντίνος Παπαρηγόπουλος εκτιμά πως εξισλαμίσθηκαν 1.000.000 παιδιά Χριστιανών.